Phạm vi nội dung
Trang này nói rõ đường biên: chúng tôi viết gì, không viết gì, và vì sao đường biên nằm ở đúng chỗ đó. Đây là ràng buộc chúng tôi tự đặt cho mình và áp dụng cho mọi bài viết.
Ai kiểm nội dung
Nói thẳng trước khi nói gì khác: trang này không có lương y, dược sĩ hay nhà thực vật học đứng tên duyệt bài, và không có hội đồng chuyên môn. Chúng tôi không dựng ra một cái tên để trang trông uy tín hơn thực tế — nếu bạn thấy một trang cây thuốc ghi tên người kiểm duyệt mà không kèm chứng chỉ hành nghề kiểm chứng được, hãy đặt câu hỏi với trang đó.
Người làm trang đối chiếu nội dung với tài liệu thực vật đã xuất bản. Đó là việc một người đọc cẩn thận làm được — và cũng chính là lý do phạm vi nội dung phải giới hạn trong vùng mà việc đối chiếu tài liệu là đủ.
Ranh giới nội dung
| Chủ đề | Chúng tôi viết | Chúng tôi không viết |
|---|---|---|
| Nhận dạng cây | Tên khoa học, họ thực vật, mô tả thân, lá, hoa, quả, rễ; đặc điểm phân biệt với cây dễ nhầm | Kết luận giám định loài thay cho người có chuyên môn xem trực tiếp |
| Phân bố & mùa vụ | Vùng phân bố tự nhiên, điều kiện sinh trưởng, thời điểm thu hái | Hướng dẫn khai thác loài thuộc danh mục được pháp luật bảo vệ |
| Bộ phận dùng | Bộ phận nào được ghi nhận dùng làm dược liệu, theo tài liệu nào | Liều lượng, cách sắc uống, số lần dùng trong ngày |
| Thành phần hóa học | Hợp chất đã được phân tích và công bố trong nghiên cứu, kèm nguồn | Suy diễn từ thành phần sang tác dụng điều trị |
| Công dụng dân gian | Ghi chép người xưa đã dùng thế nào, dẫn tài liệu cụ thể, kèm lưu ý chưa kiểm chứng lâm sàng | Khuyên bạn nên dùng thế nào; khẳng định cây chữa được bệnh nào |
| An toàn | Độc tính đã ghi nhận, bộ phận nào độc, cây nào dễ nhầm, dấu hiệu ngộ độc | Hướng dẫn xử lý ngộ độc tại nhà — việc đó phải đến cơ sở y tế |
| Trồng & sơ chế | Kỹ thuật trồng, nhân giống, chăm sóc, thu hái, phơi sấy, bảo quản | Bào chế thuốc y học cổ truyền — hoạt động có điều kiện theo luật |
| Cây gia vị & trà | Cách dùng trong ẩm thực, pha trà, cách chọn và bảo quản | Công dụng "trị bệnh" của món ăn hay loại trà nào |
Vì sao đường biên nằm ở đó
Ba lý do, xếp theo mức nghiêm trọng:
- An toàn của người đọc. Một hướng dẫn "cây X trị bệnh Y, dùng liều Z" đọc trên mạng có thể khiến người ta trì hoãn việc đi khám, hoặc dùng sai loài. Rủi ro đó không có gì bù lại được.
- Pháp lý Việt Nam. Luật Dược và Nghị định 15/2018/NĐ-CP xếp việc hướng dẫn sử dụng thuốc — bao gồm thuốc y học cổ truyền và dược liệu — vào phạm vi hành nghề có điều kiện. Chúng tôi không có chức năng đó.
- Năng lực thật của trang. Viết về điều trị cần chuyên môn y khoa. Viết về hình thái, phân bố và canh tác cần đọc tài liệu cẩn thận. Chúng tôi làm được việc thứ hai, nên chỉ nhận việc thứ hai.
Cách viết về công dụng
Đây là chỗ dễ trượt nhất, nên chúng tôi có quy tắc cụ thể: giọng ghi chép, không phải giọng khuyên dùng.
| Không viết thế này | Viết thế này |
|---|---|
| "Lá hẹ chữa ho hiệu quả, dùng 3 lần mỗi ngày" | "Trong tài liệu y học cổ truyền, lá hẹ được ghi nhận dùng cho chứng ho. Đây là ghi chép lịch sử, chưa được kiểm chứng bằng nghiên cứu lâm sàng." |
| "Bài thuốc trị đau dạ dày từ nghệ" | "Nghệ trong y học cổ truyền — những gì tài liệu ghi lại" |
| "Cách chữa mất ngủ bằng lá vông" | "Lá vông trong tri thức dân gian: ghi nhận từ các tài liệu" |
Mỗi lần nhắc tới công dụng, bài viết phải kèm một trong các cụm: "theo ghi chép dân gian", "tài liệu y học cổ truyền ghi nhận", "chưa được kiểm chứng bằng nghiên cứu lâm sàng".
Mục kiểm trước khi đăng
Mỗi bài phải qua hết danh sách này:
- Không có câu nào khẳng định cây chữa được bệnh cụ thể
- Không có liều lượng, cách sắc uống hay số lần dùng trong ngày
- Mọi công dụng đều kèm cụm "theo ghi chép dân gian" hoặc tương đương
- Tên khoa học viết in nghiêng, đúng danh pháp hai phần, kèm họ thực vật
- Cây có độc tính có cảnh báo rõ ràng ngay trong bài
- Không so sánh hoặc gợi ý thay thế thuốc tây
- Có ít nhất một ghi chú phân biệt với cây dễ nhầm, nếu cây đó có cây dễ nhầm
- Mọi thông tin về thành phần hóa học đều dẫn được về nguồn công bố
Điều này không bảo đảm gì
Việc chúng tôi giữ nội dung trong vùng mô tả thực vật làm giảm rủi ro, nhưng không bảo đảm mọi thông tin đều đúng. Danh pháp thực vật thay đổi theo thời gian, tên gọi dân gian trùng lặp giữa các vùng, và bài viết có thể sót cảnh báo. Đừng dùng trang này làm căn cứ duy nhất để nhận dạng một cây trước khi sử dụng nó. Đọc miễn trừ trách nhiệm →
Thấy một bài vượt quá ranh giới ở trên, hoặc thiếu cảnh báo cần có? Báo cho chúng tôi — chúng tôi kiểm tra và sửa.